و معانى آن غير قابل ادراك باشد ، بلكه كتابى است كه به زبان قوم و براى هدايت مردم نازل گرديده است و اگر تمام معانى آن مجمل و غير قابل ادراك باشد ، علت غايى نزول آن منتفى مىگردد . نيز ر . ك : حجيت نصوص كتاب ؛ حجيت ظواهر كتاب . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 53 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 393 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 199 . حجيت مذهب صحابى صحّت استناد به آراى صحابه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در استنباط حكم شرعى حجيت مذهب صحابى ، عبارت است از صحت استناد به آرا و فتاواى اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به عنوان منبع شناخت احكام موضوعات ، در مواردى كه نص يا اجماعى براى بيان حكم مسئله وجود نداشته باشد . مذهب صحابى نزد علماى اماميه اعتبارى ندارد . در ميان علماى اهل سنت نيز پنج ديدگاه درباره آن وجود دارد : 1 . جمعى معتقدند مذهب صحابى مطلقا حجيت دارد ؛ 2 . برخى آن را در صورت مخالفت با قياس حجت مىدانند ؛ 3 . بعضى فقط مذهب « ابو بكر » و « عمر » را حجت مىدانند ؛ 4 . عده‌اى فقط نظر خلفاى راشدين را در صورتى كه در مسأله‌اى باهم اتفاق نمايند حجت مىدانند ؛ 5 . « غزالى » مذهب صحابى را مطلقا حجت نمىداند . « 1 » طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 439 . خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 410 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 851 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 106 . نمله ، عبد الكريم بن على بن محمد ، الجامع لمسائل اصول الفقه ، ص 380 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 360 . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 198 . حجيت مصالح مرسله صحّت استناد به مصالح مرسله در كشف احكام شرعى حجيت مصالح مرسله ، به معناى صحت تمسك به مصالح مرسله و اعتبار آن به عنوان منبع شناخت احكام الهى است . نظر فقها و خبرگان مذاهب اسلامى درباره اعتبار مصالح مرسله به شرح زير است : أ ) فقيهان شيعه ، مصالح مرسله را به عنوان منبع و پايه شناخت احكام الهى ، چه در مسائل عبادى و چه در مسائل معاملاتى ، نپذيرفته‌اند ، زيرا پذيرفتن آن به اين عنوان ، مفاسد زيادى را به دنبال خواهد داشت ، از جمله : 1 . اعتراف به نقص در تشريع ؛ 2 . راه يافتن تضاد در فقه اسلام ، زيرا مصالحى را كه هر مجتهد از راه مصلحت‌انديشى تشخيص مىدهد ، با مجتهد ديگر متفاوت است . ب ) فقيهان شافعى نيز مصالح مرسله را به عنوان پايه شناخت احكام به‌طور مطلق نپذيرفته‌اند . « محمد بن ادريس شافعى » پيشواى مذهب شافعى مىگويد : با مصالح مرسله نمىتوان براى حوادث مستحدث حكم شرعى استنباط نمود و هركس از اين راه براى حوادث پيش آمده حكمى بدهد بايد بداند كه مرتكب تشريع شده و همانند كسى است كه از راه استحسان مرتكب تشريع گرديده است . « ابو محمد غزالى » از عالمان شافعى نيز ، مصالح مرسله را در قسمت مصالح ضرورى با سه شرط ضرورى ، قطعى و كلى بودن حجت دانسته است . ج ) دانشمندان ظاهرى ، حنفى بنا به نقلى و حنبلى نيز مصالح مرسله را حجت ندانسته‌اند . د . فقيهان مالكى در مواردى كه نص خاص و يا اجماع وجود نداشته باشد ، با شرايطى ، مصالح مرسله را به عنوان منبع شناخت احكام الهى پذيرفته‌اند . « 1 * » محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 230 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 386 . حجيت مفهوم مفهوم داشتن يا نداشتن هريك از انواع قضايا حجيت مفهوم ، به معناى اعتبار مفهوم قضايا ( در مقابل منطوق آن ) براى گوينده و شنونده در محاورات عرفى و عقلايى و صحت استناد به آن است . اصوليون درباره حجيت مفاهيم اختلاف دارند . اين اختلاف در واقع يك اختلاف صغروى است نه كبروى ، چون اختلاف آنها به اين برمىگردد كه آيا قضايا داراى مفهوم هستند يا نه ، ولى پس از اثبات مفهوم براى قضايا ، در كبرى كه حجيت مفهوم باشد ، اختلافى بين اصوليون وجود ندارد ، چون همه به اتفاق چنين مفهومى را حجت مىدانند . براى مثال ، وقتى مولا در يك قضيه شرطى مىگويد : « اذا سلّم زيد أكرمه » اصوليون اختلاف دارند كه آيا اين جمله مفهوم دارد يا ندارد ، ولى بعد از اثبات وجود مفهوم براى آن ، درباره حجيت آن اختلافى ندارند . اصوليون در بحث مفهوم دو مبناى متفاوت دارند :

--> ( 1 ) . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 260 . ( 1 * ) . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 339 - 335 ) .